Οι δάσκαλοι του Γένους

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Τουρκοκρατία, κυρίως 18ος και αρχές 19ου αιώνα

Γιατί

• Οι ιδέες του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού έφτασαν στην ελληνική Χερσόνησο και δυνάμωσαν την επαναστατική διάθεση.

Τι έγινε

1. Δάσκαλοι του Γένους λέγονται οι μορφωμένοι Έλληνες που καλλιέργησαν την ελληνική παιδεία με τη διδασκαλία και τα κείμενά τους· πολλοί ήταν κληρικοί.
2. Δίδασκαν σε ναούς, σχολεία και δημόσιους χώρους και τύπωναν βιβλία με τη στήριξη της Εκκλησίας, των Φαναριωτών ή εμπόρων.
3. Η πνευματική κίνηση του 18ου αιώνα ονομάστηκε Νεοελληνικός Διαφωτισμός, με μορφές όπως ο Καταρτζής, ο Βούλγαρης, ο Κωνσταντάς και ο Φιλιππίδης.
4. Το 1806 εκδόθηκε η «Ελληνική Νομαρχία», που πρόβαλλε ως ιδανικό πολίτευμα εκείνο όπου εξουσιάζουν οι νόμοι.
5. Ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός περιόδευσε στην ύπαιθρο, κήρυξε και ίδρυσε σχολεία για να σταματήσει τους εξισλαμισμούς.
6. Μετά την Άλωση η μόρφωση περιορίστηκε, αλλά από τον 17ο αιώνα το εμπόριο αύξησε τα σχολεία, κυρίως τα κοσμικά.

Τι άλλαξε

• Ίδρυση σχολείων, ιδεολογική προετοιμασία της Επανάστασης του 1821 και ανάπτυξη του Φιλελληνισμού στη Δύση.

Πρόσωπα

Κοσμάς ο Αιτωλός

λόγιος μοναχός του Αγίου Όρους, ιεροκήρυκας και μάρτυρας που ίδρυε σχολεία

Ευγένιος Βούλγαρης

Κερκυραίος κληρικός που δίδαξε φιλοσοφία και μαθηματικά στην Αθωνιάδα Σχολή

Δημήτριος Καταρτζής

Φαναριώτης νομικός του Νεοελληνικού Διαφωτισμού

Γρηγόριος Κωνσταντάς και Δανιήλ Φιλιππίδης

ξαδέλφια από τη Θεσσαλία που έγραψαν στη δημοτική τη «Γεωγραφία Νεωτερική»

Μιχαήλ Περδικάρης

γιατρός από την Κοζάνη που σατίρισε πρόσωπα και γεγονότα της εποχής του

Νικόλαος Γύζης

ζωγράφος του πίνακα «Το Κρυφό Σχολειό» (1886)

Ιωάννης Πολέμης

ποιητής του ποιήματος «Το κρυφό σχολειό» (1899)

Όροι

δάσκαλοι του Γένους

μορφωμένοι Έλληνες που καλλιέργησαν την ελληνική παιδεία στην Τουρκοκρατία

Νεοελληνικός Διαφωτισμός

η ελληνική πνευματική κίνηση του 18ου και των αρχών του 19ου αιώνα

φιλομαθής

αυτός που αγαπά τη μάθηση

Φιλελληνισμός

το κίνημα των ξένων που αγαπούσαν τους Έλληνες και τον πολιτισμό τους

ριζοσπαστικές ιδέες

πρωτοποριακές για την εποχή τους αντιλήψεις

νομαρχία

το πολίτευμα όπου εξουσιάζουν οι νόμοι, κατά την «Ελληνική Νομαρχία»

εθνική συλλογική μνήμη

η άποψη που έχει διαμορφώσει ένας λαός για ένα γεγονός μέσω της παιδείας και της παράδοσης