Το κεφάλαιο Β καλύπτει τα μαθήματα 5 έως 12: την τετραρχία του Διοκλητιανού, τον Μέγα Κωνσταντίνο και τη νέα πρωτεύουσα, την επικράτηση του χριστιανισμού, τον χωρισμό της αυτοκρατορίας και την καθημερινή ζωή και το σχολείο στο Βυζάντιο.
Ε΄ Δημοτικού · Ιστορία · Ενοτητα Β · 15 λεπτά
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 3ος έως 5ος αιώνας μ.Χ.
Γιατί
Τον 3ο αιώνα μ.Χ. η αυτοκρατορία κινδύνευε: Γότθοι και Πέρσες περνούσαν τα σύνορα, ο στρατός έβγαζε και έριχνε αυτοκράτορες και οι διωγμοί των χριστιανών δίχαζαν τον λαό.
Τι έγινε
Μάθημα 5: ο Διοκλητιανός χωρίζει την αυτοκρατορία σε τέσσερις περιοχές (τετραρχία). Μετά από εμφύλιες συγκρούσεις ο Κωνσταντίνος μένει μόνος αυτοκράτορας και κάνει νέο στρατό, έπαρχους και χρυσό νόμισμα.
Μαθήματα 6 και 7: ο Κωνσταντίνος χτίζει τη Νέα Ρώμη στο Βυζάντιο, με τείχη, αγορές, υδραγωγεία, δεξαμενές, ναούς και έργα τέχνης. Όλοι τη λένε Κωνσταντινούπολη ή απλά Πόλη.
Μάθημα 8: ο Κωνσταντίνος στηρίζει τους χριστιανούς και συγκαλεί την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο στη Νίκαια. Ο Ιουλιανός προσπαθεί να φέρει πίσω την αρχαία λατρεία, χωρίς επιτυχία.
Ο Θεοδόσιος Α΄ κάνει τον χριστιανισμό επίσημη θρησκεία, κλείνει τους αρχαίους ναούς και καταργεί τους Ολυμπιακούς αγώνες. Οι Τρεις Ιεράρχες ενώνουν την αρχαία παιδεία με τη νέα πίστη.
Μάθημα 9: ο Θεοδόσιος μοιράζει το κράτος στους γιους του, τον Αρκάδιο στην Ανατολή και τον Ονώριο στη Δύση. Η Ανατολή οργανώνεται, με διπλό τείχος στην Πόλη και το Πανδιδακτήριο.
Η Δύση πέφτει: οι Γότθοι λεηλατούν τη Ρώμη, οι Ούννοι του Αττίλα νικιούνται στα Καταλαυνικά Πεδία, οι Βάνδαλοι παίρνουν την Καρχηδόνα και το 476 το δυτικό κράτος διαλύεται.
Μαθήματα 10 και 11: το παλάτι είναι το κέντρο της διοίκησης και ο Ιππόδρομος ο τόπος διασκέδασης. Οι αγορές, το λιμάνι και τα πανηγύρια είναι η καθημερινή ζωή της Πόλης.
Μάθημα 12: τα σχολεία είναι ιδιωτικά ή εκκλησιαστικά και πληρώνονται. Πηγαίνουν κυρίως αγόρια, ενώ τα κορίτσια και πολλά φτωχά αγόρια μαθαίνουν δουλειές στο σπίτι ή κοντά σε τεχνίτες.
Τι άλλαξε
Το ανατολικό, βυζαντινό κράτος έμεινε ενωμένο με κοινά στοιχεία τον ρωμαϊκό νόμο, τη χριστιανική πίστη και την ελληνική γλώσσα, ενώ το δυτικό διαλύθηκε.
Πρόσωπα
Διοκλητιανός
αυτοκράτορας της τετραρχίας
Μέγας Κωνσταντίνος
ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη
Λικίνιος
συναυτοκράτορας του Διατάγματος
Αγία Ελένη
η μητέρα του Κωνσταντίνου
Ιουλιανός
αυτοκράτορας της αρχαίας λατρείας
Θεοδόσιος Α΄
έκανε τον χριστιανισμό επίσημη θρησκεία
Αρκάδιος και Ονώριος
οι γιοι του Θεοδόσιου
Θεοδόσιος Β΄ και Ευδοκία
ίδρυσαν το Πανδιδακτήριο
Αλάριχος
αρχηγός των Γότθων που λεηλάτησαν τη Ρώμη
Αττίλας
αρχηγός των Ούννων
Αέτιος
Ρωμαίος στρατηγός που νίκησε τους Ούννους
Θευδέριχος
ίδρυσε το γοτθικό βασίλειο της Ιταλίας
Τρεις Ιεράρχες
Βασίλειος, Γρηγόριος, Ιωάννης Χρυσόστομος
Όροι
τετραρχία
διοίκηση από τέσσερις άρχοντες
Διάταγμα των Μεδιολάνων
το διάταγμα της ανεξιθρησκίας
ανεξιθρησκία
ελευθερία να πιστεύεις ό,τι θέλεις
Μεδιόλανο
το σημερινό Μιλάνο
μονοκράτορας
μοναδικός κυβερνήτης του κράτους
ισαπόστολος
ίσος με τους αποστόλους, τίτλος αγίου
Νέα Ρώμη
το επίσημο όνομα της Κωνσταντινούπολης
ελληνόφωνοι
όσοι μιλούσαν ελληνικά
Επτάλοφη
η Πόλη, χτισμένη σε επτά λόφους
Οικουμενική Σύνοδος
συνάντηση όλων των επισκόπων
εθνικοί
έτσι έλεγαν τους πιστούς των παλιών θεών
Πανδιδακτήριο
το πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης
Ιππόδρομος
χώρος για αγώνες και ιπποδρομίες
Δήμοι
σωματεία που οργάνωναν τις ιπποδρομίες
Έπαρχος της Πόλης
ανώτατος άρχοντας της πρωτεύουσας
Μέση
η μεγάλη λεωφόρος της Πόλης
γραμματιστής
ο δάσκαλος των πρώτων γραμμάτων
ψαλτήρι
βιβλίο με ψαλμούς, αναγνωστικό
περγαμηνή
δέρμα ζώου κατάλληλο για γραφή
μάρσιπος
ο υφασμάτινος σάκος του μαθητή
Χρονολογίες
313
Διάταγμα των Μεδιολάνων για την ανεξιθρησκία
324
Ο Κωνσταντίνος νικά τον Λικίνιο και μένει μονοκράτορας
325
Α΄ Οικουμενική Σύνοδος στη Νίκαια
330
Εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης
337
Θάνατος του Μεγάλου Κωνσταντίνου
361
Ο Ιουλιανός γίνεται αυτοκράτορας
395
Ο Θεοδόσιος χωρίζει την αυτοκρατορία στους γιους του
410
Οι Γότθοι του Αλάριχου λεηλατούν τη Ρώμη
476
Διάλυση του Δυτικού ρωμαϊκού κράτους
Εξάσκηση
Συχνές απορίες
Γιατί ο Κωνσταντίνος μετέφερε την πρωτεύουσα στο Βυζάντιο;
Η Ρώμη ήταν πολύ μακριά από τα σύνορα του Δούναβη και της Ανατολής, όπου γίνονταν επιδρομές. Το Βυζάντιο βρισκόταν εκεί που συναντιούνται η Ευρώπη με την Ασία και ο Εύξεινος Πόντος με το Αιγαίο, ήταν εύκολο να φυλαχτεί και γύρω του ζούσαν ελληνόφωνοι χριστιανοί.
Τι όριζε το Διάταγμα των Μεδιολάνων;
Το υπέγραψαν ο Κωνσταντίνος και ο Λικίνιος το 313 μ.Χ. Έδινε σε κάθε πολίτη το δικαίωμα να πιστεύει στον θεό που θέλει. Έτσι σταμάτησαν οι διωγμοί και άνοιξε ο δρόμος για τη διάδοση του χριστιανισμού.
Τι ήταν οι Δήμοι στο Βυζάντιο;
Ήταν σωματεία που οργάνωναν τις ιπποδρομίες στον Ιππόδρομο της Πόλης. Έπαιρναν το όνομά τους από το χρώμα της στολής τους: Πράσινοι, Βένετοι (γαλάζιοι), Λευκοί και Κόκκινοι. Συχνά μάλωναν μεταξύ τους για τη νίκη.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.